Deel 1: Tweede Wereldoorlog 1940 - 1945

In 1940 werden er door de Duitsers twee grote bunkers volgens de Regelbauten gebouwd in de buurt van de Keizer Karelweg. Later was daar een Duits Divisiehoofdkwartier gevestigd. Dit was het hoofdkwartier van de Küstenverteidigungsabschnitt Amsterdam.

Tekening van de Keizer Karelweg met bunkers van de Küstenverteidigungsabschnitt uit 1949:



Rechts op deze foto is de 608 commandobunker, bij de Gijsbrecht van Amstellaan te zien, en links-achter de vlaggenmast de 618 communicatiebunker Nr.7368:



Deze 15.1 x 14.0 meter grote 608 commandobunker had 2 meter dikke gewapend betonnen muren en dak. Centraal in deze bunker lag de commandoruimte, met daar omheen ruimten voor de commandant, onderofficieren en installaties.

Indeling van de 608 commandobunker:



De 20.5 x 13.7 meter grote 618 communicatiebunker had ook 2 meter dikke gewapend betonnen muren en dak. Deze bunkers stonden in de nabijheid van belangrijke commandoposten. In dit geval stond deze in de buurt van de commandoposten bij de rotonde van de Keizer Karelweg en Amsterdamseweg.

Dit was de rotonde van de Keizer Karelweg en Amsterdamseweg.



In deze bunker zaten meestal 9 man personeel dat zich bezig hield met het radio en telefoonverkeer. Deze bunkers stonden altijd ongeveer 300 - 500 meter vanaf de commandopost zodat de zenderverbinding optimaal was.

Indeling van de 618 communicatiebunker:



Via het Nederlandse verzet was ontdekt, dat in een luxe woning aan de Keizer Karelweg de bevelhebber van de Duitse Wehrmacht, Friedrich Christiansen (1879-1972), General der Flieger und Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden (van mei 1940 tot april 1945), woonde.

De villa van Dr. Sneep die gevorderd was door Friedrich Christiansen:



Friedrich Christiansen:



De Royal Airforce was hiervan op de hoogte en bereidden een bombardement voor. Op 30 oktober 1941 zijn de Keizer Karelweg en de Charlotte van Montpensierlaan gebombardeerd door de Royal Airforce, en kwamen er 5 mensen om het leven.

Herstelwerkzaamheden van het bombardement aan de Keizer Karelweg eind 1941:



Herstelwerkzaamheden van het bombardement aan de Charlotte van Montpensierlaan eind 1941:



De luxe woning waar Generaal Christiansen in woonde werd niet geraakt, dus had hij het bombardement overleefd.

Ook ontving Generaal Christiansen in deze periode enkele cadeaus van de Luftwaffe.

De beker en cocktailshaker van Generaal Christiansen:



Links op de foto de voorzijde van de gegraveerde erebeker met de luftwaffe adelaar. Midden op de foto de achterzijde met de titel van de commandant en een schild. Aan deze beker is te zien dat deze veelvuldig door Generaal Christiansen gebruikt is. Rechts op de foto een cocktailshaker die Generaal Christiansen waarschijnlijk eind 1941 had gekregen voor zijn bewezen diensten in de zomer van 1941. Deze beker heeft een fraai uiterlijk, compleet met handtekeningen van hoge officieren van de Luftwaffe.
Het volgende staat in deze cocktailshaker gegraveerd:

UNSEREM URALTEN-ORANJE-KNACKER UND WEHRMACHTBEFEHLSHABER IN DEN NIEDERLANDEN UND KORPSFÜHRER DES NATIONALSOZIALISTISCHEN FLIEGERKORPS HERRN GENERAL DER FLIEGER F. CHRISTIANSEN. IN TREUER DERBUNDENHEIT UND DANKBARKEIT SEINE GETREUEN HOLLAND/MITSOMMER 1941.

Voor de vierkante vijver waar tegenwoordig de Kruiskerk achter staat, stond deze schuilkelder:



Deze schuilkelder had een ondergrondse verbinding met het huis aan de Keizer Karelweg waar Generaal Christiansen verbleef, en lag schuin tegenover deze schuilkelder. De Duitsers hadden ook beslag gelegd op de Pauluskerk, en werd de kerktoren verwijderd. De kerktoren kon dienen als herkenningsbaken voor eventuele bombardementen.

De Pauluskerk zonder kerktoren in 1946:



Vanaf 1942 tot begin 1943 zijn er twee bunkers, ontworpen door de Luftgaukommando Amsterdam, in het parkje aan de Wolfert van Borsselenweg gebouwd. Ook is er een ondergronds gangenstelsel aangelegd en is de omgeving van de Pauluskerk onringt door prikkeldraad. De Pauluskerk is in het strikte geheim, en zonder dat de parochianen het wisten, gebruikt voor hulp aan joodse onderduikers en ondergronds verzet. In deze periode werden er in de Pauluskerk nog steeds kerkdiensten gehouden. Er werden avondgebeden gehouden, samen met de Hervormden van de Hervormde Bethelkerk in Amsterdam die door de Duitsers gevorderd was.

De oude Bethelkerk in Amsterdam:



De Paulusbunker is een vrij exclusief type bunker en er zijn bijna geen vergelijkbare types te vinden.

De Paulusbunker in 1998:



Deze Küver 450a bunker aan de Nieuweweg in Den Helder lijkt wel wat op de Paulusbunker:



Vanaf 22 april 43 was rondom de Wolfert van Borsselenweg de Luftwaffen-Feld-Division 16 gevestigd. De Paulusbunker, die uiteindelijk "Sociëteit De Bunker" werd, was destijds een slaapplaats voor de bemanning van het Meteo-station die aan de andere kant van de dijk werkten (Bella Donna). Hun taak was om elke ochtend met behulp van weerballonnen de weersomstandigheden voor Schiphol te bepalen.

Onlangs zijn er tekeningen gevonden in een Küver bunker 413 bij Radiostation Nora bij Noordwijk.

Een stukje van een tekening lijkt sterk op een gedeelte van de Paulusbunker.



Op 27 april 1943 werd het hoofdkwartier van de Luftgaukommando Amsterdam in het Carlton Hotel aan de Singel in Amsterdam verwoest door een neerstortend vliegtuig. Daarna week het Luftgaukommando uit naar het gebouw van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (De Bazel) aan de Vijzelstraat in Amsterdam.

Tegenover de Paulusbunker staan twee woonhuizen die gevorderd waren door hoge Duitse officieren, en waar ook een ondergrondse verbinding naartoe was aangelegd. Dit zijn de huidige Wolfert van Borsselenweg 117 en 118.

De woonhuizen aan de Wolfert van Borsselenweg tegenover de Paulusbunker:



Na de genadeklap voor Schiphol en na een zwaar bombardement door de geallieerden op 13 december 1943, had de Luftwaffen-Feld-Division 16 weinig meer te zoeken in Nieuwer-Amstel. In januari 1944 vertrok het Luftgaukommando met alle Duitse luchtmachtofficieren, waaronder Generaal Christiansen, uit Amsterdam en Nieuwer-Amstel. In februari 1944 werd het Luftgaukommando Amsterdam geheel opgeheven. Na die tijd werd de woonbuurt rond de Pauluskerk aangewezen als plek waar Duitse officieren van de Wehrmacht konden bijkomen van de strijd aan het front. De Duitsers vorderde woningen voor het personeel van de Wehrmacht, en heel wat bewoners kregen te horen dat ze hun woning moesten verlaten. Het betrof vooral woningen aan de Amsterdamseweg, Keizer Karelweg, Charlotte van Montpensierlaan, Wolfert van Borsselenweg en Dijkgravenlaan.

De uit Sassenheim afkomstige chemicus Aad Verwoerd woonde in de Charlotte van Montpensierlaan.

Aad Verwoerd:



Hij stond op 24 februari 1945, vlak voor het avondeten nog even te praten met zijn overbuurman. Plotseling verschenen er een aantal Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van de Royal Airforce.

Hawker Typhoon jachtbommenwerper:



Aad werd in het achterhoofd geraakt door een scherf van een bom, en kwam hierbij om het leven. De Hawker Typhoon jachtbommenwerpers hadden twee bommen afgeworpen en werden er 11 mensen, in de Charlotte van Montpensierlaan, direct gedood. Later zijn er nog 22 overleden aan hun ernstige verwondingen. Een groot aantal woningen in de Charlotte van Montpensierlaan raakten zwaar beschadigd, en een dubbele woning stortte geheel in. De Royal Airforce bleek een fout te hebben gemaakt en de bommen "een sloot te vroeg" te hebben afgeworpen. Het beoogde doelwit was nl. de kleine bunkers bij de Wolfert van Bosselenweg.

Deel 2: Naoorlogse periode 1945 - 1968

Na de bevrijding werd de Paulusbunker bezit van de gemeente Nieuwer-Amstel.
Vanaf 1946 werd begonnen met herstelwerkzaamheden en de herbouw van de kerktoren van de Pauluskerk.

De Pauluskerk tijdens de herstelwerkzaamheden in 1947:



Op 27 september 1947 is de Pauluskerk weer opnieuw in gebruik genomen.

De herstelde Pauluskerk met nieuwe kerktoren in 1949:



Die dag is er ook een marmeren gedenkplaat onthuld. Dit ter nagedachtenis aan de twaalf kerkleden die door het oorlogsgeweld om het leven zijn gekomen, waaronder ook Anton Verwoerd. De gedenkplaat bevindt zich in de hal van de Pauluskerk aan de Wolfert van Borsselenweg in Amstelveen.



Voor 1949 is de tweede kleine bunker al afgebroken, en stond in het parkje bij de Wolfert van Bosselenweg, tussen de Paulusbunker en de stenen trap. Ook is voor 1950 de oorlogsschade in deze omgeving hersteld en zijn er een aantal woningen afgebouwd.

De Pauluskerk en omgeving in de jaren 50.



In het begin van de jaren 50 gebruikte de gemeentelijke plantsoenendienst de Paulusbunker voor opslag van schoffels, scheppen en kruiwagens. Rond 1955 besloot de gemeente Nieuwer-Amstel de Paulusbunker ook af te willen gaan breken. De Paulusbunker is uiteindelijk toch maar blijven staan, omdat het afbreken teveel risico's en werk met zich mee bracht. Deze bunker was nl. een centraal punt in het ondergrondse gangenstelsel.

Deel 3: Jongerensociëteit de Bunker 1968 - 2008

In 1968 werd De Bunker gekraakt door een aantal Christelijke jongeren van de Pauluskerk, maar De Bunker bleek nogal onveilig te zijn. De ruimte naar het ondergrondse gangenstelsel was nog toegankelijk en het was daar slechts 1.5m hoog.



Uiteindelijk werd, door de gemeente Amstelveen, besloten De Bunker geschikt te maken als gezelligheidsruimte voor deze jongeren van de Pauluskerk. Om dit te kunnen bereiken moest De Bunker eerst een grondige renovatie ondergaan en veilig worden gemaakt. De ruimte onder De Bunker werd dichtgemaakt en één van de drie luiken, werd dichtgemetseld. De binnenmuren rondom dit luik werden weggehakt dus kwam er ruimte voor een bar. Ook werd de muur tussen de voor en achterbunker verwijderd en werd er een toiletruimte bij de ingang aangelegd. Sinds woensdag 17 september 1969 staat De Bunker ingeschreven bij de KvK en kon open als een Christelijke jongerensociëteit.

Tekening van de indeling van De Bunker voor de renovatie (tekening uit 1949):



Tekening van de indeling van De Bunker na de renovatie (tekening uit 2005):



Opvallend is, dat De Bunker in 60 jaar tijd, zo'n 80cm dieper onder de grond is komen te liggen. Op de originele tekening uit 1959 is de hoogte van het gebouw nog 2.60m, en op de tekening uit 2005 nog maar 1.80m.

Van 1969 tot 1994 was De Bunker een Christelijke jongerensociëteit voor kerkbezoekers van de Pauluskerk in de leeftijd van 18 tot 23 jaar. In de eerste tien jaar was De Bunker een donkere donkerbruine ruimte met een kleine bar en een oude platenspeler.



Ook werd De Bunker gebruikt om zondagochtend na de kerkdienst gezellig een kopje koffie te drinken en na te praten. Maandelijks werd er een thema avond gehouden en jaarlijks een zeilweekend aan de Vinkeveense plassen. In 1979 begonnen Hans Roof, Ronald vd Velden en Ronald Roof "Drive In Discotheek ROVERO". Hun apparatuur werd min of meer speciaal voor grote bunkerfeesten gebruikt. Op vrijdag 21 september 1979 stonden zij, tijdens het 10 jarig jubileum van De Bunker, muziek te draaien in een grote tent voor de Pauluskerk.



In 1980 werd De Bunker verbouwd en werd de grote bar met ronding gebouwd. 1982 was een echt feestjaar voor De Bunker.
Eerst een jubileum (12 1/2 Jaar) en een activiteitenweekend. Die zondagmiddag buiten bij de Pauluskerk werd de Top 40, net als op de radio, ook geheel gedraaid. Het was ook de eerste keer dat Carlo Roof met De Bunker mee deed en mocht (op 13 jarige leeftijd) een uurtje top 40 platen aankondigen. Op 1 januari 1989 kwam Carlo op het idee weer naar De Bunker te gaan, omdat verder alle horeca gesloten was. Hij werd ontvangen door Ron Koolhaas en kreeg een gratis welkomstdrankje. Vanaf september 1994 werd de ruimte ook gebruikt als ontmoetingsplek voor oudleden en als doorstroming voor de 18+ jongeren van het jeugdhonk Plexat (12-18 jaar), welke tot in 1999 boven in de Pauluskerk gevestigd was. In die tijd kwam Gerrit voor het eerst in De Bunker. Later kwamen Sibren en Mike er ook bij en hebben wij de buurman een onvergetelijk oud en nieuw bezorgd door ontzettend veel vuurwerk af te steken. De Christelijke groep verdween langzamerhand uit De Bunker en kwamen alle Plexat bezoekers naar De Bunker. In 1994 is er voor de laatste keer een echt jubileum van 25 jaar Bunker gevierd. Ongeveer 400 mensen werden uitgenodigd en er was weer een grote tent opgezet bij de Pauluskerk. ROVERO kwam voor deze gelegenheid weer bij elkaar, en verzorgde die dag de muziek. Ook werd er een speciaal flesje bier van brouwerij 't IJ (of een flesje wijn) met jubileum etiket aan iedere bezoeker uitgereikt.



Vlak na het jubileum deed de afdeling vastgoed van de gemeente Amstelveen de eerste poging De Bunker per 1 januari 1995 te sluiten. Het toenmalige bestuur ging praten met de gemeente, en werd er van deze plannen afgezien.

De jaren daarna kwam bijna de gehele Plexat bezetting naar De Bunker. In 1997 heeft de Plexat groep samen met Carlo het gehele bunkerbestuur overgenomen. Ook volgde er gelijk een kleine verbouwing in De Bunker, vooral achter de bar.



Alle barverlichting werd vervangen door halogeen verlichting. Ook werden de oude klaptafels en houten banken vervangen. Uiteindelijk was de verbouwing rondom de bar in oktober 1997 geheel afgerond.



In 1998 zette Rogier zijn discotafel in De Bunker en werd er op last van de buren heel wat af gefeest.



De Bunker werd achterin steeds rommeliger en er kwamen steeds meer schimmelplekken in de muren. In 1999 besloten wij in juni De Bunker grondig te gaan verbouwen. Bijna al het hout werd van de muren afgesloopt en de rechter achtermuur werd geheel afgehakt.



Uiteindelijk is De Bunker dat jaar van eind juni tot half oktober verbouwd.



In oktober ging De Bunker weer open en kwamen oudleden, vrienden en collega's een kijkje nemen. Doordat twee buren de drukte rondom de bunker, door de verbouwing, "ontwend" waren kregen wij begin 2000 met de politie te maken. Verwoede pogingen van de wijkagent het conflict tussen De Bunker en twee buren te sussen, bleek een bijna onmogelijke opgave te zijn. De Bunker hield zich netjes aan allerlei gemaakte afspraken, maar de buren zelf bleven de politie maar bellen (hun opdracht was om eerst ons te bellen). Uiteindelijk is er in mei 2000 nog een slotgesprek geweest en werd er van beide kanten beloofd beter met elkaar te communiceren. Uiteindelijk kwam het SKWA (nu Cardanus) met het voorstel om de grote feesten op zaterdagavond in De Bajes te gaan houden. Dit bleek een enorm succes, en waren wij van eventuele buurt problemen verlost.



Helaas was het na deze buurtproblemen op vrijdagavond gemiddeld niet meer zo druk in De Bunker. Van 2001 tot 2003 hebben wij een aantal grote feesten in de Bajes gehouden.



Na twee jaar Bajes feesten bleek het steeds minder succesvol te zijn. We hadden steeds meer moeite de Bajes gezellig vol te krijgen. In De Bunker werd de oudledenavond steeds succesvoller door o.a. het Bokbier event en de oudledenbarbeque. Ook werden de wat kleinere feesten weer in De Bunker gehouden en ook een heleboel barbeque's in 2003. Begin 2004 hebben we De Bunker weer opnieuw geschilderd en hebben wij de plafonds creatief beschilderd met wolken, planeten, sterren en robots.



Eind maart 2004 waren we bijna klaar en kregen wij plotseling gemeente bezoek en bleek de desbetreffende ambtenaar van vastgoed De Bunker te willen sluiten. Na veel onderhandelingen met de gemeente en met hulp van stichting Cardanus kregen we mondeling te horen dat we nog 5 jaar open mochten blijven.



De gemeente bleef ons echter dwars zitten en gaf ons via Cardanus een contract van nog maar 3 jaar. In 2007 hebben de oudleden de sociëteit overgenomen en er een soos voor oud bunkerleden, en oudere jongeren, in de leeftijdsgroep vanaf 25 jaar van gemaakt. De vaste openingsavond werd verplaatst naar de zaterdagavond. De bestuursleden hebben de sluiting van De Bunker in juni 2007 nog een jaar uit kunnen stellen tot oktober 2008.


In augustus 2008 is er nog een laatste video gemaakt om te laten zien hoe De Bunker er toen vanbinnen nog uit zag.



De gemeente Amstelveen heeft de gebruiksovereenkomst van "Sociëteit De Bunker" uiteindelijk per 1 oktober 2008 beëindigd. Als reden werd aangegeven, dat de accommodatie "De Bunker" kwalitatief te slecht is. Dit betekende dat het pand per 30 september 2008 werd verlaten en afgesloten.

De lege Bunker op 28 september 2008.



In week 3 of 4 van januari 2009 is de kachel uit de Bunker gesloopt. Waarschijnlijk zijn tegelijkertijd toen ook de twee nieuwe brandblussers verwijderd. Op 18 februari 2009 is de deur door de gemeente dichtgemaakt. Vanaf die dag kon in principe niemand meer de Bunker in gaan. Ook is het gat van de kachel uitvoer in het linker luik dichtgemaakt.



Deel 4: De gesloten bunker en de nieuwe locaties 2008 - 2016

De Bunker activiteiten zijn na onderhandelingen met de wethouder en Cardanus in juni 2009 voorgezet in jongerencentrum de Bajes aan de Ouderkerkerlaan 3 in Amstelveen. De meeste avonden zijn gehouden in het Bajes café en speciale gelegenheden, zoals jamsessies, in de grotere Alcatraz ruimte. Voor de rokers was er in beide ruimtes een aparte en afsluitbare rookruimte.



De verloedering van de Bunker was na bijna een jaar goed te zien. De deur is bewerkt met graffiti, en de lamp is gesloopt. Het is goed te zien dat hier niemand meer komt, het portiek is erg vervuild. Ook is de muur, en het plankje dat op het kachelgat geplaatst is, bewerkt met graffiti.



Tijdens ons verblijf in JC de Bajes avonden werden er muziek DVD's gedraaid, voetbal gekeken en werd er maandelijks een Top 40 van een bepaald jaar gedraaid. Verder is er ongeveer vier keer per seizoen een Bunker jamsessie in de grote Alcatraz zaal gehouden. Ook is er twee keer per seizoen weer een Alternative avond gehouden. Op 7 november 2009 werd weer het traditionele Bokbier event gehouden. Van december 2009 tot april 2010 is de Bajes grondig van buiten gerenoveerd. Vanaf die tijd was het nogal rommelig binnen en buiten de Bajes. In de zomervakantie van 2010 werd de bajes van binnen opnieuw geschilderd. In augustus 2010 besloot de gemeente de Bajes per januari 2011 ook te gaan sluiten. Vanaf half december 2010 kwamen wij opnieuw zonder ruimte te zitten.

Rond de jaarwisseling 2010-2011 is de Bunker open gebroken (rechter luik). De plank is van de deur afgesloopt. Het rechter luik is nu weer gedeeltelijk dicht gemaakt. Het oude luik ligt verpulverd op de grond.



Nieuwe onderhandelingen met Cardanus leverde ons in februari 2011 een nieuwe start in "The Point" van wijkcentrum 't Open Hof op.

Op 6 maart 2011, een zonnige Zondagmiddag, heb ik nogmaals foto's van de oude bunker gemaakt. Er is nog steeds geen nieuwe plank op de voordeur geplaatst. Het rechter luik staat nu weer gedeeltelijk open.



Op 7 oktober 2012 trof ik wederom een "waterballet" aan bij de omgeving van de Bunker. De "dure" werkzaamheden, van die zomer op het grasveldje om het grondwater te verlagen, hebben schijnbaar niet veel effect opgeleverd. Het linker luik bleek nu helemaal open gebroken te zijn en zijn de muurtekeningen te zien. Het is ook grappig dat de hele vloer vol met pallets ligt, wat wij dus ook niet wisten.



In het voorjaar van 2013 is de Bunker geheel dichtgemetseld.
Dit om verlost te zijn van hangjongeren die de Bunker meerdere malen hebben opengebroken. Zo komt er een einde aan 70 jaar gebruik van deze Bunker uit de tweede wereldoorlog.



Vanaf 5 februari 2011 heeft de Bunker, avonden georganiseerd in wijkcentrum 't Open Hof. Per 1 juli 2016 is de vereniging na bijna 47 jaar uiteindelijk opgeheven.